Een knie die regelmatig opspeelt, stijf na een lange autorit, gevoelig na sporten, soms wat dik, gaat niet altijd vanzelf weer over. Voor sommige klachten is afwachten verstandig; voor andere juist niet. Het verschil zit in wat eronder zit, en hoe lang het al loopt.

Bij OrthoCare Clinics zien orthopedisch chirurgen dr. Jacco Zijl en dr. Martijn Brinkman dagelijks patiënten met uiteenlopende knieklachten, van acute sportblessures tot langzaam ontstane klachten passend bij artrose. De aanpak verschilt per situatie, maar er zijn een paar hardnekkige misverstanden die opvallen.

“Rust geneest alles”, meestal niet bij de knie

Het idee dat een knie met voldoende rust vanzelf herstelt, klopt voor de meeste klachten niet. Acute irritatie kan een korte periode van ontzien rechtvaardigen, maar langdurige rust verzwakt juist de spieren die het gewricht ondersteunen. Daarmee wordt de knie kwetsbaarder, niet sterker. Bovendien ontstaat compensatiegedrag: anders staan, anders lopen, het belastingpatroon verschuift, en soms verschijnen daardoor nieuwe klachten in heup of rug.

“Bijna iedere knie reageert beter op slimme beweging dan op rust. Het lastige is uitvinden welke beweging in welke fase passend is.” dr. Jacco Zijl

Halve knieprothese: minder ingrijpend

Knieklachten hebben zelden één oorzaak. Vaak werkt een combinatie van factoren samen:

• Een eerdere blessure (zoals een meniscusoperatie of een oud bandletsel) die het gewricht kwetsbaarder heeft gemaakt
• Jarenlange belasting in werk of sport
• De stand van de benen, een uitgesproken X- of O-stand belast bepaalde delen van het kraakbeen meer
• Onvoldoende kracht in de spieren rond de knie, met name de bovenbeenspieren
• Het lichaamsgewicht; elke kilo telt bij iedere stap meerdere malen mee op het gewricht
• Bij artrose speelt genetische aanleg en geslacht een rol (vrouwen hebben een grotere kans op artrose).

Artrose wordt vaak omschreven als “slijtage door ouderdom”, maar dat klopt maar half. Het is geen onafwendbaar gevolg van ouder worden: veel ouderen krijgen geen knie artrose, terwijl jongere mensen met een belaste sportgeschiedenis er soms al jong last van hebben.

Wat helpt wel?

Voor de meeste knieklachten, of ze nu acuut door een sportblessure ontstaan zijn of geleidelijk zijn opgebouwd, bestaat de eerste stap uit dezelfde bouwstenen:

• Gerichte beweging en spierversterking, vooral van de bovenbeenspieren
• Tijdelijke aanpassing van belasting: niet stoppen, wel bijstellen
• Gewichtsbeheersing waar relevant; dit is een van de best onderbouwde maatregelen bij knieartrose
• Een goede beoordeling als klachten aanhouden of terugkomen, om gericht te kunnen behandelen

Soms is fysiotherapie voldoende, soms is een specialistische beoordeling verstandig. Een operatie komt doorgaans pas in beeld nadat conservatieve stappen onvoldoende effect hebben gehad.

“Niet iedere knieklacht hoeft direct behandeld te worden. Maar vroeg weten waar je aan toe bent, helpt om de juiste keuzes te maken.” dr. Martijn Brinkman

Twee zelftesten als eerste oriëntatie

Voor wie wil inschatten of zijn klachten nader bekeken zouden moeten worden, ontwikkelden onze orthopeden twee korte zelftesten:

• Één voor sporters met een knieblessure
• Één voor mensen met klachten passend bij artrose

Een zelftest geeft geen diagnose, daar is een spreekkamer voor. Het is een hulpmiddel om te bepalen of het verstandig is om er met uw huisarts naar te laten kijken.

Naar de knie-zelftest