Orthopedisch chirurg Jacco Zijl over verwachtingsmanagement, motivatie en samenwerking in de keten.

Auteur: Cindy van de Moosdijk (www.kruisbandperikelen.nl)

Met ruim twintig jaar ervaring in de orthopedie en zo’n 250 voorste kruisbandreconstructies per jaar weet orthopedisch chirurg Jacco Zijl als geen ander dat een succesvolle kruisbandoperatie niet alleen in de operatiekamer wordt bepaald. De echte uitdaging begint in de periode daarna, wanneer patiënten stap voor stap werken aan herstel, vertrouwen en terugkeer naar sport.

In zijn dagelijkse praktijk bij OrthoCareClinics in Amersfoort ziet hij hoe belangrijk het is om patiënten goed mee te nemen in het volledige proces. Van operatie tot revalidatie en alles wat daartussen ligt. Verwachtingsmanagement, motivatie én goede samenwerking tussen patiënt, fysiotherapeut en orthopeed spelen daarin een minstens zo grote rol als de operatie zelf. Zijn sportachtergrond helpt hem in zijn werk: Jacco weet hoe groot de rol van sport kan zijn in iemands leven en hoe ingrijpend het is wanneer die vanzelfsprekendheid ineens wegvalt. Dat voel je in de manier waarop hij over zijn vak praat: gedreven, vol passie en met plezier in de complexiteit van het ‘kruisbandvak’.

De techniek staat niet stil: graftkeuzes en de rol van de Lemaire

Wie zich verdiept in een voorste kruisbandoperatie, komt al snel terecht in een wereld van graftkeuzes, operatietechnieken en medische terminologie. Hamstringpees, patellapees, quadricepspees, anterolaterale stabiliteit, return to sport. Begrippen die voor patiënten vaak pas betekenis krijgen wanneer ze er zelf middenin zitten.

In de afgelopen decennia heeft de kruisbandchirurgie zich sterk ontwikkeld. De graftkeuze, de pees waarmee de nieuwe kruisband wordt gemaakt, is daar een voorbeeld van. Iedere graft heeft zijn eigen voor- en nadelen en de keuze wordt vaak afgestemd op patiënt en sport.

Een van de grootste veranderingen van de afgelopen jaren zit volgens Jacco in de toevoeging van de Lemaire-procedure, een extra stabiliserende ingreep aan de buitenzijde van de knie. “De laatste vijf á zes jaar doe ik die standaard bij mijn patiënten,” vertelt hij. “We weten inmiddels dat die extra stabiliteit een belangrijke rol kan spelen in het verminderen van de kans op recidief letsel, vooral bij sporters die wenden en keren.”

Toch plaatst Jacco daar meteen een belangrijke kanttekening bij. “Hoe belangrijk techniek ook is, het succes van een kruisbandoperatie wordt uiteindelijk voor een deel ook bepaald door de kwaliteit van de revalidatie.” Met andere woorden: de operatie is maar een onderdeel van het traject. Het echte werk begint daarna.

De operatie is maar het begin

Die woorden vormen de rode draad in het gesprek. Jacco geeft zijn patiënten tijdens het consult voorafgaand aan de operatie een belangrijke boodschap mee. “Ik kan je 1001 technische dingen vertellen over de operatie,” zegt hij, “maar wat op jouw bordje komt is revalideren. Dat traject gaat met pieken en dalen. Mensen om je heen kunnen je ondersteunen – je sociale kring, familie, vrienden, je fysiotherapeuten – maar niemand anders dan jij zal door de revalidatie heen moeten.” Jacco vraagt inzet, doorzettingsvermogen en motivatie van zijn patiënten.

De operatie duurt slechts een uur of anderhalf. De revalidatie neemt maanden en regelmatig langer dan een jaar in beslag. Het grootste deel van het traject speelt zich buiten het ziekenhuis af. Je kunt technisch perfect opereren, maar zonder goede revalidatie is de kans op een goed resultaat kleiner.

Patiënten willen graag een tijdlijn voor hun revalidatie. Een globale fasering is waardevol. Tegelijkertijd benadrukt Jacco dat revalidatie in essentie criteria-based moet zijn en niet time-based. Voortgang wordt bepaald door wat de knie aankan en wat de knie laat zien, niet door wat de kalender zegt. “Revalidatie verloopt vaak niet lineair en je gaat pas door naar de volgende fase als je de doelen die daarvoor nodig zijn hebt behaald,” zegt Jacco.

Die boodschap is essentieel voor verwachtingsmanagement en vormt een belangrijk vertrekpunt. Wie denkt dat herstel een rechte lijn is, ervaart elke dip als een obstakel. Wie begrijpt dat schommelingen in herstel normaal zijn, houdt het traject beter vol.

Revalidatie: de patiënt in de hoofdrol

Hoewel revalidatie teamwork is, ligt de regie uiteindelijk bij de patiënt. “De patiënt is degene die het moet doen. Wij begeleiden, adviseren en ondersteunen, maar de uitvoering ligt bij de patiënt zelf.” Het vraagt consistentie, discipline en een lange adem. Vooral sporters beschikken vaak over een sterke intrinsieke motivatie, iets wat Jacco enorm waardeert. “Ik werk graag met sporters. Die doelgerichtheid en motivatie spreken me aan. Het is mooi om mensen terug te brengen naar hun sport en hun doelen. Daar geniet ik van.”

“Het ideale scenario is dat je een optimaal team om je heen verzamelt. Dat zijn minimaal een goede orthopeed en een gedreven sportfysiotherapeut die de klappen van de zweep kent.” Samenwerking speelt daarin een sleutelrol. Jacco werkt met een groot netwerk van fysiotherapeuten en vindt het belangrijk om op de hoogte te blijven van de voortgang van zijn patiënten. “Goede communicatie verbetert de kwaliteit van zorg en uiteindelijk ook de uitkomsten.”

Als het traject anders verloopt dan verwacht, komt Jacco opnieuw nadrukkelijk in beeld. Wanneer de revalidatie stagneert, klachten blijven bestaan of de progressie niet loopt zoals gehoopt, is het belangrijk dat fysiotherapeut en orthopeed elkaar weer opzoeken en samen opnieuw naar het traject kijken. Soms is aanvullende diagnostiek nodig, soms moet het revalidatieplan worden aangepast en soms blijkt er een medische oorzaak te zijn die eerst opgelost moet worden voordat de revalidatie verder kan. “Het is echt een gezamenlijk proces,” zegt Jacco. “Als het niet loopt zoals gehoopt, moet je samen schakelen. Juist dan is goede communicatie tussen fysiotherapeut, patiënt en orthopeed essentieel.”

Persoonlijke betrokkenheid

Wanneer ik hem vraag wat het met hem doet als patiënten hun sportieve doelen ondanks alle inzet niet halen, hoeft hij niet lang na te denken. “Dat raakt me. Ik wil niets liever dan dat patiënten hun doelen bereiken. Als dat niet lukt, doet dat ook iets met mij.”

Zijn reactie komt niet uit de lucht vallen. Door zijn sportverleden snapt hij precies wat zijn patiënten bezighoudt. Jacco begrijpt hoe groot de impact kan zijn van een blessure. Die persoonlijke affiniteit met sport zie je terug in de manier waarop hij over zijn patiënten spreekt. Gedreven, betrokken en duidelijk gemotiveerd om het maximale uit ieder traject te halen. Hij behandelt geen ‘knieën’, maar mensen met doelen, ambities en verwachtingen.

Het onderstreept hoe hij zijn vak ziet: niet alleen als chirurg die een technische ingreep uitvoert, maar als onderdeel van een langdurig herstelproces waarin het uiteindelijke doel verder reikt dan een stabiele knie alleen. Namelijk het terugbrengen van mensen naar het leven en de sport waar zij energie en plezier uit halen.